هفته ی 14م: جاهل شاه

مولانا در دفتر چهارم به بیان این نکته می پردازد که تحصیل علم، فن، مال و منصب توسط افراد گمراه باعث فساد و ویرانی خواهد شد. اگر شمشیر در دستِ آدم مست باشد بهتر است تا اینکه علم و فن به دستِ آدم ناکس بیافتد.

بد گُهر را علم و فن آموختن
دادنِ تيغ است دستِ راهزن‏
تيغ دادن در كفِ زنگىِّ مست
به كه آيد علم، ناكس را به دست‏
علم و مال و منصب و جاه و قران
فتنه آمد در كف بد گوهران

دلیل اینکه برای مومنان حکم جهاد آمده اینست که حکومت را از دست دیوانگانِ جاهل بگیرند. وقتی جاهلی به منصب و حکومت برسد آنچنان فضحیتی ببار خواهد آورد که نهایت ندارد. البته عیب جاهل تا زمانی که به حکومت نرسیده مخفی و نهان است ولی وقتی جاهل شاه شود تمامی حکومت خود را به اشتباه و خطا آلوده خواهد کرد. جایی که باید ببخشد مجازات می کند و جایی که باید مجازات کند خواهد بخشید. خلاصه اینکه هیچ چیزی در سر جای خود قرار نمی گیرد.

پس غزا زين فرض شد بر مومنان
تا ستانند از كف مجنون سنان
جان او مجنون تنش شمشير او
واستان شمشير را ز آن زشت خو
آن چه منصب مى‏كند با جاهلان
از فضيحت كى كند صد ارسلان
عيب او مخفى است چون آلت بيافت
مارش از سوراخ بر صحرا شتافت
جمله صحرا مار و كژدم پر شود
چون كه جاهل شاه حكم مر شود
مال و منصب ناكسى كآرد به دست
طالب رسوايى خويش او شده‏ست‏
يا كند بخل و عطاها كم دهد
يا سخا آرد به ناموضع نهد

اگر دیدید گمراه و جاهلی حکمران شده است بدانید حکومت و مقام در چاه افتاده است. مانند اینکه طفلی ادعای مرشد بودن و رهبری داشته باشد و بخواهد عده ای را به سر منزل ِ مقصود برساند. وقتی احمق و جاهلی به ریاست برسد عاقلان ــ به ناچارــ ساکت می شوند.

حُكم چون در دست گمراهى فتاد
جاه پنداريد در چاهى فتاد
ره نمى‏داند قلاووزى كند
جان زشت او جهان سوزى كند
طفل ِ راه فقر، چون پيرى گرفت
پیروان را غول ادبارى گرفت
كه بيا كه ماه بنمايم ترا
ماه را هرگز نديد آن بى‏صفا
چون نمايى چون نديده ستى به عمر
عكس مه در آب هم اى خام غمر
احمقان سرور شده‏ستند و ز بيم
عاقلان سرها كشيده در گليم‏