از بسیار کسان شنیده ایم که این جهان بسیار زیبا بود اگر مرگ نبود تا بین ما جدایی افکند یا جهان و هر چه در آنست بی خلل و استوار بود اگر نیستی و مرگ نبود. مولانا در دفتر پنجم به این سخن پاسخ می دهد.

یکی می گفت:« جهان خوش و خرم می بود اگر پای مرگ به میان نمی آمد و دائم بی زوال می زیستیم.» دیگری چنین جواب گفت:« اگر مرگ نبود این جهان چه ارزشی داشت؟! اگر مرگ نبود این جهان مانند کشتزاری بود که بدون درو و استفاده، بیهوده رها شده است. مرگ از دیدگاه تو یعنی زندگی و این مانند آنست که دانه را در شوره زاری بکاری و انتظار محصول داشته باشی. عقل تو دروغین است و مرگ را برای تو به عنوان زندگی تفسیر می کند. »

‏

آن يكى مى‏گفت خوش بودى جهان
گر نبودى پاى مرگ اندر ميان‏
آن دگر گفت ار نبودى مرگ هيچ
كه نيرزيدى جهان پيچ پيچ‏
خرمنى بودى به دشت افراشته
مهمل و ناكوفته بگذاشته‏
مرگ را تو زندگى پنداشتى
تخم را در شوره خاكى كاشتى‏
عقل كاذب هست خود معكوس بين
زندگى را مرگ بيند اى غبين‏

مولانا در اینجا می گوید:« خداوندا چیزها را آنچنان که هست به ما نشان بده. بدان که تمامی مردگان از مرگ حسرت به دل ندارند بلکه از اینکه توشه ی حسابی فراهم نکرده اند بیمناک و حسرت به دل هستند. آنان از دنیای کوچک و پر پیچ و خم به جهانی فراخ و دل انگیز انتقال یافته اند. آنان از دنیای پیچیده شده به انواع گرفتاریها و شور و شرّ خلاص شده و به جهان پر از صفا و نور قدم نهاده اند. اگر شما تاکنون زندگانی خوبی در این دنیا نداشته اید بهتر است تا فرصتی هست مردانه به پا خیزید و زاد و توشه ی آن جهانی فراهم آورید.»

اى خدا بنماى تو هر چيز را
آن چنان كه هست در خدعه سرا
هيچ مرده نيست پر حسرت ز مرگ
حسرتش آن است كش كم بود برگ‏
ور نه از چاهى به صحرا اوفتاد
در ميان دولت و عيش و گشاد
زين مقام ماتم و تنگين مناخ
نقل افتادش به صحراى فراخ‏
مقعد صدقى نه ايوان دروغ
باده‏ى خاصى نه مستيى ز دوغ‏
مقعد صدق و جليس حق شده
رسته زين آب و گل آتشكده‏
ور نكردى زندگانى منير
يك دو دم مانده است مردانه بمير